Kultura dla wszystkich bełchatowian

W tym roku, jak zwykle od kilku lat w ostatni weekend czerwca, odbyły się Dni Bełchatowa. Obchodziliśmy ich rocznicę, bo dokonały się po raz 45. Pierwsze takie święto obchodziła  Gdynia. AI  podpowiada, że  pojęcie „Dni Miasta” w dzisiejszym, festynowym formacie, to tradycja stosunkowo młoda, zapoczątkowana w okresie PRL-u. W polskiej historii pierwszeństwo w oficjalnych obchodach o charakterze miejskiego święta przypisuje się Gdyni, która zorganizowała pierwsze Święto Morza 31 lipca 1932 roku. Pierwsze Dni Bełchatowa odbyły się 25–27 maja 1979 roku. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń kulturalnych w mieście, wpisujące się w okres dynamicznego rozwoju Bełchatowskiego Okręgu Przemysłowego. Wtedy Bełchatów nie był jeszcze miastem prezydenckim. Szybko jednak stawał się stolicą polskiej energetyki. Miasto, wówczas sypialnia budowniczych okręgu przemysłowego, ofiarowywało im wiele z dziedziny kultury. Wraz z budową wielkiego przemysłu ofertę poszerzono. Tym bardziej, że Bełchatów, wcześniej kilkunastotysięczne miasteczko, takie tradycje posiadał.

Dom kultury (także: ośrodek kultury, centrum kultury) jest instytucją  prowadzącą działalność społeczno-kulturalną. Częścią domu kultury są więc sale teatralno – kinowe, czytelnie, świetlice,  w których można prowadzić pozaszkolną działalność i inicjatywy dydaktyczno-kulturalne dla dzieci, młodzieży i dorosłych. To warsztaty kulturalne, przedstawienia, zabawy, wystawy. Dom kultury był i jest ważną częścią  miasta, miasteczka  osiedla, czy wsi. Do zadań  miejskiego, gminnego i dzielnicowego domy kultury zalicza się także promocję kultury „małej ojczyzny’’. Polskie domy kultury swoimi korzeniami sięgają  XVIII stulecia. Wtedy po raz pierwszy pojawiły się inicjatywy dotyczące powoływania placówek mających na celu upowszechnianie edukacji i kultury wśród prostego ludu.

W XIX wieku do naczelnych instytucji związanych z szerzeniem kultury należały czytelnie publiczne. Istniały także rozmaite stowarzyszenia społeczno-kulturalne, których rozwojowi sprzyjały idee  tzw. pracy u podstaw i pozytywizmu. Wyrazem tego było chociażby powstanie w 1882 roku z inicjatywy pisarza Józefa Ignacego Kraszewskiego (patrona bełchatowskiej biblioteki) Polskiej Macierzy – organizacji mającej na celu wydawanie książek dla niżej usytuowanych warstw społecznych. Aspektem sprzyjającym powstawaniu czytelni i domów kultury (choć wówczas jeszcze nie posługiwano się tą nazwą) było także coraz większe zainteresowanie elit ludowością, wsią, jej dorobkiem kulturowym.

Kolejny etap w tradycji polskich domów kultury wyznacza okres międzywojenny. W 1926 roku istniało w Polsce ponad 700 tzw. domów społecznych, a w przeddzień wybuchu II wojny światowej było ich już dużo ponad 5 tysięcy. Funkcjonowały one przede wszystkim w mniejszych ośrodkach – wsiach i miasteczkach, a za ich prowadzenie odpowiedzialne były lokalne towarzystwa, organizacje czy po prostu miejscowa społeczność. Celem domów społecznych było przede wszystkim burzenie barier w dostępie do kultury, a także niwelowanie różnic pomiędzy kulturą niższą, a kulturą wysoką. Początkowo tego typu placówki były fundowane i wspierane przez ówczesne elity państwowe, później zaczęto akcentować potrzebę ich samoorganizacji.

Warto podkreślić, że w Bełchatowskiem, tak jak w całej Polsce centralnej wiele  dworów i dworków pełniło rolę domu kultury. Wsie były lokowane wokół dworu. Tak samo było w przypadku Bełchatowa.  Panie Hellwigowe -  np. Nelly, żona Stefana, który poległ w bitwie pod Trzeszczanami w 1920 roku, Bronisława,  żona burmistrza Alberta, wspólnie czytały książki z  młodymi bełchatowiankami, uczyły je haftowania, gotowania a dzieci czytać i pisać. Warto podkreślić, że Hellwigowie przybyli na ziemie polskie z Bawarii. W czasie II wojny światowej udowodnili, że są Polakami. Nigdy nie podpisali volkslisty a Bronisław Hellwig zmarł na skutek ran odniesionych w powstaniu warszawskim. W mieście, który odzyskało swe prawa w roku 1925 działało też kino.  

Po wojnie wiele się zmieniło. Powstała instytucja oficjalnie zajmująca się propagowaniem kultury. Nie od razu przyjęła nazwę Miejskiego Centrum Kultury. Wszystko zaczęło się od Powiatowej Poradni Pracy Kulturalno – Oświatowej w Bełchatowie. Jej siedziba mieściła się na III piętrze obecnego Urzędu Gminy Bełchatów przy ul. Tadeusza Kościuszki. Zajmowała tam dwa pokoje. Jej szefem był Zdzisław Kwiatkowski.

Praca na rzecz kultury była prowadzona także w innych miejscach. Przy ul. Kwiatowej 6 były cztery baraki. Mieściła się tam dyrekcja budowy Elektrowni Bełchatów a po wybudowaniu elektrowni  była tam siedziba Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej, biuro posła Bolesława Herudzińskiego, biura miejscowych NGO-ów. Moje najdziwniejsze uczucia wzbudzała niewielka, ale dość głęboka sadzawka. Pływała w niej w latach 90. wersalka i mnóstwo śmieci. Aż baraki zostały rozebrane. W tej chwili przy Kwiatowej pozostała część ostatniego baraku. A prywatni właściciele pozostałych działek wreszcie zadbali o swoją własność. W ścisłym centrum miasta jest teraz park przylegający do ogrodów parafialnych.     

Miejskie Centrum Kultury powstało z dniem 1 stycznia 1972 roku, a więc ponad 50 lat temu, zanim świętowano po raz pierwszy Dni Bełchatowa. Nazywało się jednak inaczej; był to Powiatowy Dom Kultury, samodzielny zakład budżetowy. Jak czytamy w uzasadnieniu uchwały z 28 października 1970 roku, ,,Powiatowa Rada Narodowa analizując działalność kulturalno – oświatową w powiecie bełchatowskim zobowiązała tutejsze prezydium  do utworzenia Powiatowego Domu Kultury na bazie sali widowiskowej. 50 lat temu Bełchatów był kilkunastotysięcznym miasteczkiem. Zmienił swój status, gdy w  1960 roku odkryto pokłady węgla brunatnego w Piaskach koło Bełchatowa. W 1973 roku zapadła decyzja rządu o rozpoczęciu budowy zagłębia paliwowo- energetycznego. Bełchatów stał się stolicą energetyczną Polski a od 1986 roku posiada prezydenta, ponieważ wtedy przekroczył 50 tysięcy mieszkańców. Przeprowadzili się tutaj górnicy i energetycy, którzy z miastem wiązali swą zawodową przyszłość W tym okresie powstało MCK po to, by tworzyć i upowszechniać kulturę oraz stworzyć warunki do wszechstronnej edukacji kulturalnej, kreowania i zaspokajania potrzeb kulturalnych mieszkańców Bełchatowa. Artyści – amatorzy mieli zaś rozwijać swe zdolności i prezentować własną twórczość.

MCK od ponad 50 lat organizuje seanse filmowe, koncerty, wystawy, warsztaty, przeglądy  oraz spektakle teatralne. Działa tu również interaktywna ekspozycja Giganty Mocy. MCK jest miejscem działalności grup filmowych, muzycznych, tanecznych, teatralnych, plastycznych oraz miejscem spotkań hobbystów i seniorów. Uniwersytet Trzeciego Wieku liczy tu ponad trzystu studentów. Co roku jest organizowane święto miasta, Dni Bełchatowa. Wtedy pokazują swój dorobek miejskie instytucje, szczególnie Miejskie Centrum Kultury. Dla Bełchatowa to szczególnie ważne uroczystości.

Anna Staniaszek